Access

You are not currently logged in.

Login through your institution for access.

login

Log in to your personal account or through your institution.

Waarheidsvinding en adviesverlening bij rampen

Waarheidsvinding en adviesverlening bij rampen: Naar een onderzoeksorgaan voor veiligheid in België?

Jeroen Maesschalck
Stephan Parmentier
Dirk Van Daele
Jolynn Debacker
Lore Mergaerts
Volume: 36
Copyright Date: 2014
Pages: 264
Stable URL: http://www.jstor.org/stable/j.ctt13x0mq4
Find more content in these subjects:
  • Cite this Item
  • Book Info
    Waarheidsvinding en adviesverlening bij rampen
    Book Description:

    Reflectie over de mogelijke oprichting van een onderzoeksorgaan in België. In Nederland werd door de Rijkswet van 2 december 2004 de Onderzoeksraad voor Veiligheid opgericht. Deze onafhankelijke raad stelt onderzoeken in naar rampen, ongevallen en incidenten en formuleert op basis daarvan adviezen aan de betrokken actoren om de veiligheid te versterken. De gasexplosie in Gellingen, de treinramp in Buizingen en de trein- en giframp in Wetteren zijn slechts enkele voorbeelden van ernstige voorvallen die zich de afgelopen jaren in België hebben voorgedaan. Gedurende de periode 2010-2011 heeft het Leuvens Instituut voor Criminologie, in opdracht van de Algemene Directie Veiligheid en Preventie (FOD Binnenlandse Zaken) en in samenwerking met het Crisiscentrum, onderzocht of de beleidsmatige reactie ten aanzien van zulke voorvallen adequaat is en of de oprichting van een onafhankelijk onderzoeksorgaan ook zinvol zou zijn in de Belgische context. Dit boek vormt de volgende stap in de reflectie over de mogelijke oprichting van een dergelijk onderzoeksorgaan in België.

    eISBN: 978-94-6166-150-0
    Subjects: Law
    × Close Overlay

Table of Contents

Export Selected Citations
  1. Front Matter (pp. i-iv)
  2. VOORWOORD (pp. v-x)
    Ivo Carmen

    Op 17 maart 2010 hield professor Pieter van Vollenhoven in de promotiezaal van de KU Leuven een opgemerkte rede over “het onafhankelijk onderzoek na calamiteiten en de eigen verantwoordelijkheid voor veiligheid”. Hij had in Nederland pionierswerk verricht in de oprichting van een onafhankelijke Onderzoeksraad voor Veiligheid, waarvan hij de eerste voorzitter werd. Hij gaf overtuigend commentaar bij wat over dit onderzoeksorgaan bekend is.

    Deze Onderzoeksraad verricht dus onafhankelijk onderzoek naar de oorzaken van voorvallen. Hij zoekt hierbij naar structurele veiligheidstekorten. Primair gaat het om waarheidsvinding; schuld of aansprakelijkheid maken geen deel uit van het onderzoek. Doel van de werkzaamheden is...

  3. Deel 1. Inleiding
    • Table of Contents (pp. xi-xii)
    • HOOFDSTUK 1. BIJ WIJZE VAN ACHTERGROND: TOENEMENDE AANDACHT VOOR EEN ONAFHANKELIJK ONDERZOEK NA(AR) RAMPEN IN BELGIE (pp. 3-10)
      Jeroen Maesschalck, Stephan Parmentier, Dirk Van Daele, Jolynn Debacker and Lore Mergaerts

      Op 17 maart 2010 gaf professor Pieter van Vollenhoven, toenmalig voorzitter van de Nederlandse Onderzoeksraad voor Veiligheid, in de Leuvense universiteitshal een lezing met als titel “Het onafhankelijk onderzoek na calamiteiten en de eigen verantwoordelijkheid voor veiligheid”. Hij deed dat op uitnodiging van toenmalig procureur des Konings te Leuven Ivo Carmen en in samenwerking met de KU Leuven en het Leuvens Instituut voor Criminologie. De fascinerende titel lokte heel wat belangstellenden, die er getuige waren van een passioneel en overweldigend pleidooi voor een grondig onderzoek na grote rampen door een totaal onafhankelijke instelling. Het doel daarvan is de waarheid voor...

    • HOOFDSTUK 2. VEILIGHEID EN VOORZORG IN TIJDEN VAN ONZEKERHEID (pp. 11-26)
      Stefaan Pleysier

      Bij de instelling in 2005 van de Onderzoeksraad voor Veiligheid in Nederland werd als doel gesteld om door het onderzoek van rampen en calamiteiten “lering te trekken en daarmee toekomstige voorvallen zo veel als mogelijk te voorkomen”.¹ Dit hoofdstuk gaat niet in op het nut of belang van een dergelijke Onderzoeksraad in België en evenmin op het voorvallenonderzoek als dusdanig, maar op de achtergrond en betekenis van het ‘zo veel als mogelijk te voorkomen’ als strategie en veruitwendiging van onze maatschappelijke preoccupatie met veiligheid en zekerheid.

      De oprichting van een onderzoeksorgaan voor veiligheid vanuit de bezorgdheid om rampen en calamiteiten...

  4. Deel 2. De Onderzoeksraad voor Veiligheid in Nederland
    • HOOFDSTUK 3. HET ONAFHANKELIJK ONDERZOEK IN NEDERLAND: REFLECTIES VAN EEN BEVOORRECHTE OUD-VOORZITTER (pp. 29-50)
      Pieter van Vollenhoven

      Allereerst wil ik professor Jeroen Maesschalck, professor Stephan Parmentier en professor Dirk Van Daele bijzonder hartelijk dank zeggen voor hun eervolle verzoek om een bijdrage te leveren aan dit boek. ‘Eervol’ klinkt natuurlijk beleefd, maar ik meen het oprecht, omdat het onderwerp ‘het onafhankelijk onderzoek’ mij nauw aan het hart ligt.

      Levendig herinner ik mij nog de onverwachte uitnodiging van de heer Ivo Carmen, indertijd Procureur des Konings te Leuven, of ik in 2010 een lezing wilde geven aan de KU Leuven over het onafhankelijk onderzoek in het algemeen en over mijn ervaringen met de totstandkoming van de Nederlandse Onderzoeksraad...

    • HOOFDSTUK 4. HOE VERLOOPT HET VOORVALLENONDERZOEK IN NEDERLAND IN DE PRAKTIJK? (pp. 51-64)
      Tjibbe Joustra

      Op zaterdag 4 mei 2013 ontspoorde bij het Oost-Vlaamse Wetteren midden in de nacht een goederentrein. Na een explosie vlogen enkele wagons in brand en de giftige stoffen die daarbij vrijkwamen, werden via het bluswater en de riolering over een groot gebied verspreid.¹ Er viel één dode, bijna honderd mensen werden met vergiftigingsverschijnselen opgenomen in het ziekenhuis en ruim tweeduizend mensen moesten voor kortere of langere tijd hun huis uit. Richtlijn 2004/49/EC, de zogenaamde Spoorveiligheidsrichtlijn, verplicht Europese lidstaten om ongevallen en incidenten op het spoor door een onafhankelijk orgaan te laten onderzoeken. In Nederland is de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OvV)...

    • HOOFDSTUK 5. DE VERHOUDING TUSSEN ONDERZOEK DOOR DE ONDERZOEKSRAAD VOOR VEILIGHEID EN STRAFRECHTELIJK ONDERZOEK IN NEDERLAND (pp. 65-104)
      Tijs Kooijmans

      Als zich in Nederland een ongeval heeft voorgedaan, wordt nogal eens onderzoek gedaan dat gericht is op de vaststelling van civiele aansprakelijkheid van de veroorzaker van het ongeval of op strafrechtelijke aansprakelijkheid. Ook kan onderzoek hier primair strekken ter lering, waarbij het vergaren van kennis centraal staat aan de hand waarvan in de toekomst ongevallen kunnen worden voorkomen. Recente in het oog springende voorbeelden van voorvallen die hebben geleid tot laatstgenoemde vorm van onderzoek zijn de brand in het detentiecentrum Schiphol-Oost en het neerstorten van een vliegtuig vanTurkish Airlinesnabij Schiphol.¹ Het lag bij die voorvallen zonder meer voor...

    • HOOFDSTUK 6. DE VALKUIL VAN VERBETEREN: WAAROM ONDERZOEKSRADEN GEEN AANBEVELINGEN ZOUDEN MOETEN DOEN (pp. 105-122)
      Ira Helsloot

      Een ernstig ongeval leidt tot geschoktheid en nieuwsgierigheid in de samenleving¹ en daarmee tot veel media-aandacht. In eerste instantie is de focus van al die aandacht vanzelfsprekend gericht op het directe leed en de directe ongevalsbestrijding. Na korte tijd echter zal de aandacht verschuiven naar de oorzaak van het ernstig ongeval en de zorg voor de betrokkenen. In deze fase van de crisisbeheersing is een rituele volgorde van activiteiten zichtbaar:

      1) In de eerste plaats wordt de grens tussen de responsfase en de herstelfase in het algemeen gemarkeerd door formele momenten van herdenking zoals (staats) begrafenissen, stille tochten en herdenkingsdiensten....

  5. Deel 3. Reflecties over een Belgisch onderzoeksorgaan voor veiligheid
    • HOOFDSTUK 7. HET VOORVALLENONDERZOEK IN BELGIË: EEN STATUS QUAESTIONIS EN EEN TOEKOMSTVERKENNING (pp. 125-150)
      Jeroen Maesschalck, Dirk Van Daele, Stephan Parmentier and Nathalie Namavar

      Na de analyse van het voorvallenonderzoek in Nederland richten we het vizier op de Belgische realiteit. Vertrekkend vanuit de functies van het voorvallenonderzoek wordt nagegaan op welke wijze deze vorm van onderzoek thans in België georganiseerd is, waarbij bijzondere aandacht zal worden besteed aan twee actoren die hierin een centrale rol spelen: het Federaal Kenniscentrum voor de Civiele Veiligheid enerzijds en de gemeentelijke en provinciale veiligheidscellen anderzijds. Op grond van een analyse van de taken, de organisatie en het functioneren van deze actoren evalueren we het voorvallenonderzoek aan de hand van de drie criteria van effectiviteit, legitimiteit en efficiëntie. Na...

    • HOOFDSTUK 8. JURIDISCHE MODALITEITEN VAN EEN MOGELIJK ONDERZOEKSORGAAN VOOR VEILIGHEID IN BELGIË (pp. 151-182)
      Dirk Van Daele

      Deze bijdrage gaat uit van de hypothese dat in België een onderzoeksorgaan voor veiligheid zou worden opgericht, dat bevoegd zou zijn voor het onderzoek van (bepaalde categorieën van) zogenaamde ‘voorvallen’. Het begrip ‘voorval’ wordt in de context van de materiële bevoegdheid van de Nederlandse Onderzoeksraad voor Veiligheid gedefinieerd als een gebeurtenis die hetzij de dood van een persoon of een letsel aan een persoon, hetzij schade aan een zaak of het milieu heeft veroorzaakt. Daarnaast wordt ook elke gebeurtenis die gevaar voor een dergelijk gevolg in het leven heeft geroepen als voorval beschouwd.¹ Uit deze omschrijving blijkt dat de Nederlandse...

  6. EPILOOG
    • NAAR EEN PRAGMATISCHE BENADERING VAN LESSEN TREKKEN UIT VOORVALLEN IN BELGIË (pp. 183-192)
      Jaak Raes

      Op 17 maart 2010 leverde professor Pieter van Vollenhoven aan de KU Leuven een passioneel betoog met als titel “Het onafhankelijk onderzoek na calamiteiten en de eigen verantwoordelijkheid voor veiligheid.” Enkele recente rampen en voorvallen die fris in het geheugen lagen (de treinramp in Buizingen, de gasexplosie in de Rue Léopold te Luik en een brand in een rusthuis in Melle) plaatsten de lezing in een actuele context. Er werd dan ook luidop de vraag gesteld of de oprichting van een onafhankelijke Onderzoeksraad voor Veiligheid zoals die in Nederland bestaat zou kunnen helpen om dergelijke voorvallen naar de toekomst toe...

  7. Bijlagen
    • BIJLAGE 1. OVERZICHT AANGEHAALDE VOORVALLEN (pp. 195-214)
    • BIJLAGE 2. RIJKSWET VAN 2 DECEMBER 2004 HOUDENDE INSTELLING VAN EEN ONDERZOEKSRAAD VOOR VEILIGHEID (RIJKSWET ONDERZOEKSRAAD VOOR VEILIGHEID) (pp. 215-248)
    • BIJLAGE 3. OVERZICHT BIOGRAFIEËN VAN DE AUTEURS (pp. 249-252)